Thế giới xa xỉ

My band

Gạt Tàn Đầy on Facebook

11.1.07

Văn hóa Rướn




Rất nhiều bạn du khách nước ngoài khi về nước “an toàn” đã gửi thư, nói họ cực kỳ ấn tượng với tinh thần hiếu khách của chúng ta. Họ cũng băn khoăn không hiểu, chẳng lẽ với bất kỳ khách du lịch nào chúng ta cũng đón tiếp nồng hậu theo kiểu tất cả đổ xô ra đường bấm, còi bim bim cổ vũ như đua xe Công thức 1 như vậy sao? Các bạn nước ngoài còn nói, dân thành thị chúng ta đang có một thứ văn hóa phi vật thể quí giá cần bảo tồn cho con cháu đời sau, tạm gọi là “văn hóa rướn”.

* * *

Chữ “rướn” tuy không được mượt mà lắm nhưng đặc tả chính xác nhất những gì chúng ta đang thể hiện hàng ngày ngoài đường, trong ngõ. Nhìn thấy đèn vàng, rướn nhẹ tay ga một cái để vọt qua. Nhìn thấy anh đằng trước xin đường, lại rướn nhẹ một cái để lượn qua mũi xe trêu tức. Đừng nhầm với đám đua xe. Chúng ta không hề đua. Chúng ta chỉ thích rướn thôi. Bởi lẽ, nếu mà đua thì chúng ta phải phóng ầm ầm liên tục chứ đâu có rồ lên một tí rồi lại lãng đãng giữa đường thế đâu? Ấy thế nhưng, thói bon chen mới đã ngấm ngầm khiến mỗi người ra đường đều muốn cho kẻ khác phải ngửi khói bô xe mình và điên cuồng tức tối mỗi khi có kẻ dám vè vè trước mắt chật đường. Ngay khi ta vượt lên được, ta sẽ lại buông tay ga để dềnh dàng trêu tức những kẻ đằng sau. Thế mới thích!

Đi đến ngã tư, anh này cố lên một tí để vượt đèn sắp đỏ, anh kia nhảy cẫng lên vì đèn sắp xanh, thế là lao vào nhau. Vỡ yếm, cong càng, người sái chân, kẻ xước tay cũng mặc kệ. Cứ phải phân định phải trái cái đã. Cuộc thi đấu càng hăng vì bởi không đào đâu ra trọng tài, nghĩa là các anh công an áo vàng. Nếu thoáng thấy bóng vàng nào lấp ló thì chẳng anh chị nào thừa tiền mà rướn. Dân ta tinh mắt lắm… Thế rồi sau khi đối thoại không được thì sẽ xắn tay áo lên. Khi cả hai bên đều đúng thì chân lý sẽ thuộc về kẻ mạnh. Vậy là lại tắc đường bởi những kẻ qua lại đều phải rướn mắt nhìn vào bên trong. Trước là xem có phải người quen không còn xông vào bênh. Sau là để kiếm câu chuyện làm quà cho mọi hàng xóm, đồng nghiệp trong thời đại vừa đói vừa no thông tin.

Cứ thế, tất-lẽ-dĩ-ngẫu là đường sẽ càng ngày càng tắc. Khi đã tắc rồi thì hai kẻ đang đua tài thông hiểu luật kia sẽ không còn chỗ nào mà quay mặt đi hay dàn hòa. Đông người xem thế này chẳng lẽ mình lại thua nó? Đám đông càng ngày càng nhộn nhịp. Khi ấy, xe 110 phân khối sẽ đi với tốc độ của xe bò. Kẻ đằng sau không đi được sẽ phải bấm còi bim bim. Điên lên thì chửi, chửi đổng cũng được, cần gì phải đúng vào ai. Rồi rồ ga lao vào đuôi kẻ đằng trước, mặt tỉnh bơ. Thế là lại chửi, lại văng, lại xắn quần xắn áo, người sau giục đi, người trước bảo đi vào cái lỗ nẻ à? Không gian càng thêm phần náo nhiệt. Thử hỏi người Tây đâu có biết tiếng Việt? Họ nghe chửi tưởng chúng ta đang hát, cộng thêm tiếng còi xe cổ vũ thì du khách yêu quý cái tính hiếu hòa, vui vẻ của dân mình là phải thôi.

* * *

Luồn, lách, lượn, rê chân, ngoắc tay lái để kịp giờ làm, để đúng giờ đón con. Thỉnh thoảng, xa xa lại thấy có người nhổm đứng dậy trên xe ngó nghiêng chứ không chịu ngồi. Ấy là các hậu duệ của hươu cao cổ, dò đoán xem đường còn tắc bao xa. Những kẻ không đủ bản lĩnh xông pha thì vòng xe lại mà đi đường khác. Vòng xe cũng lại làm đường thêm loạn. Toạc quần, rách gấu, mòn dép, bô xe nóng rát, khói mù mịt. Đàn ông mặc quần dài còn đỡ chứ đàn bà mặc váy thì bỏng bô là chuyện bình thường. Chỉ thấy các ông hàng xăng, hàng giầy dép, hàng quần áo, và hàng khẩu trang vỗ tay thôi. Thế nên, văn hóa rướn, gọi nôm na là văn hóa ứng xử khi thế gian chật chỗ, cũng có cái mặt tốt của nó là kích cầu cho thị trường. Đấy cũng là lý do khiến chúng ta cần phát triển hơn nữa nghành y tế, nhất là phòng chụp phổi và khoa bỏng.

Đường tắc thì lấy vỉa hè làm lối thoát hiểm. Đúng thế, chẳng lẽ lao vào nhà dân hai bên đường mà đi à? Đấy nhé, ra cái việc cấm để xe trên vỉa hè cũng có cái lý của nó. Họ nhìn xa trông rộng đến thế chứ. Vào những lúc như thế này, nếu không có vỉa hè văn minh thoáng đãng cho ông lao lên thì ông chui vào đâu để không bị sếp chửi, không bị cô giáo con cái chì chiết? Của đáng tội, hè cũng đã bị xới lên, lấp xuống “tảo mộ” nhiều lần nên không được êm cho lắm. Xe ông nào yếu giảm xóc mà đang đèo bà bầu thì cứ chuẩn bị tinh thần mà đến thẳng nhà hộ sinh. Có sao? Càng dễ đẻ. Còn nữa, môn địa lý và bản đồ bán đắt như tôm tươi vì ai cũng cần tìm… ngõ để luồn sang phố khác. Lại kích cầu, lại khuyến học. Tôi đề nghị, riêng môn địa lý, ta cứ bỏ mấy mấy cái bản đồ châu Âu, châu Mỹ mà thay vào bằng bản đồ chi tiết các quận, các phường là hấp dẫn nhất.

* * *

Nói từ nãy tới giờ, mọi người tưởng tôi đang đổ tiệt công lao hiếu khách cho xe máy. Các anh các chị đi xế hộp đừng buồn, các bạn cũng không nằm ngoài sự hỗn loạn của bầy kiến đâu. Đầu tiên là hơi hầm hập ấm áp tình người tỏa ra từ ô tô đã góp phần không nhỏ vào sự lên cơn điên của người đi cạnh. Thế rồi các cô các cậu “nửa ấm nửa siêu” nhí nhảnh lao bạt mạng vì tưởng đường phố là đường đua công viên thì sao? Còn nữa đây, trong những bức thư tôi nhận được của các bạn du khách, họ nói họ rất ngạc nhiên về thái độ phục vụ sốt sắng của các anh tắc xi, xe buýt. Mỗi lần nhìn thấy khách đang đợi hay gần đến bến, họ đạp ga lên rồi táp vào lề đường vì sợ khách phải chờ đợi lâu. Nhiệt tình quá thế chứ, mặc kệ những kẻ đi xe máy, xe đạp bị cho dúi dụi vào lề đường, mũi ngửi khói, mồm làu bàu “văng thơ”. Thế nên mới có chuyện mỗi lần thấy tắc xi đâm xe buýt hay xe chở rác, chở vật liệu xây dựng là người đi đường lại nở những nụ cười ma quái trên môi.

Có thể bạn không tin nhưng tàu hỏa cũng đóng góp vào chuyện này. Mỗi chuyến tàu đi ngang qua bao nhiêu đường phố là bấy nhiêu trận Oa-téc-lô nhỏ đã được tái hiện tại các điểm chắn tàu. Hãy nhớ lại mà xem, mỗi lần chắn tàu, những người đến sau không chịu kém cạnh đều phải rướn tràn lên sát hàng rào chắn. Hết đường của “ta” thì dâng sang đường của “địch”. Mấy cái bệ bê tông ngăn cách thì có là cái đinh gì. Rồi khi tàu đi khỏi, chắn tàu vừa được rút về là như nổ pháo hiệu, hai luồng người tràn sang xen kẽ vào nhau thực hoành tráng. Đám xe cộ lúc nhúc đâm bổ vào đầy tính chiến đấu, rất khốc liệt. Nếu không được như Oa-téc-lô thì cũng như những chiến thuyền dũng mãnh trong trận Xích Bích thời Tam Quốc. Mất tiền làm lễ hội với chả resort làm gì, cứ dẫn cho khách du lịch đi xem ta tái hiện lịch sử trên đường phố cũng hấp dẫn chán. Có người còn đưa ra sáng kiến bắt máy bay phải bay thấp xuống. Ý là để thiên hạ ngẩng đầu lên ngắm máy bay, tắc đường cho vui.

* * *

Mọi người có thể hỏi, thế các anh cảnh sát giao thông đâu mà ít gặp thế? Xin thưa, họ đang dành thời gian để bắt xe chạm vạch vôi, xe không gương, rẽ không xi-nhan, người đâu ra để đi gỡ rối tơ lòng thòng mà nhiều thế? Phố xá nhộn nhịp thêm chút nữa cũng đã sao nào? Quý vị cũng nên dành tràng pháo tay cho công lao của các vị ngồi ngắm sa bàn, tay lăm lăm ê-ke, bút chì kim và tẩy. Họ biết cách đặt bến xe buýt vào chỗ đông người nhất là ngã tư, biết né khách sạn con anh này, tránh cơ ngơi cháu anh kia, bẻ quặt đường để đưa ngôi trường có công nuôi dạy họ được nhò mặt ra phố lớn, biến cái ngõ có nhà thằng tình địch thành ngõ một chiều… Nếu họ không làm được từng ấy việc thì ê-ke, bút kim của họ bị bẻ như chơi. Xong xuôi lại phải lo ráng làm chầm chậm lại để kiếm chút tiền giải ngân gửi lại vào ngân hàng lấy lãi. Như thế gọi là rướn thêm chút tiền xăng xe, đỡ lo lắng lúc tuổi già. Các bạn tưởng cho ngã tư thành thắt cổ chai hay cho dân tình loạn thần kinh không thể hiểu nổi đèn hiệu và biển chỉ đường là dễ lắm à? Đến đặt đống chậu cây cảnh giữa ngã tư còn khó nữa là.

* * *

Cố gắng của mọi người thì còn nhiều, kể cả ngày không hết. Có điều chắc chắn tôi sẽ còn phải mãi băn khoăn đi tìm nguyên nhân khởi thủy của thứ văn hóa mới này, nếu không được đọc một bài tham luận của một nhà nghiên cứu trong cuộc hội thảo lớn tại TP Hồ Chí Minh về việc có hay không một tính cách dân tộc Việt. Mới nghe thì dễ nổi đóa, ngẫm lại mới lại gật gù với những gì được phát biểu ra. Vị học giả này cho rằng, người Việt ta rất thích làm ngược đời. Nghĩa là cứ cấm cái gì thì lại cố tình làm cái đó. Trong lúc dân tộc bị áp bức, tính cách đó được thể hiện tích cực bằng việc đấu tranh chống bọn đô hộ, thực dân bóc lột dân ta. Vào thời bình, tính cách này được bộc lộ một cách tiêu cực, nói nôm na là việc vượt đèn đỏ giao thông, đái bậy vào bức tường cạnh nhà vệ sinh công cộng, đổ rác sang bên cạnh thùng đựng rác, bấm còi hơi khi qua bệnh viện… Suy cho cùng, cái sự “rướn” của chúng ta cũng là vì nôn nóng muốn phát triển mà thôi. Cho kịp các nước bạn bè mà cũng là vừa lòng du khách.


Lê Tiến Đạt
(bài không có trên Cocktail.com.vn)
Bác nào có ảnh minh họa hay hay cho xin cái. Các anh chị em bạn bè tiếp tục gửi về nhé.

1. ảnh minh họa 01 do weekend910 cung cấp, dưng mà lại là chụp bên Lào.. Thanks!